اینجانب بعنوان وکیلی که در امر وکالت، دعاوی دریایی را بصورت پایه ای و عملی از شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران شروع کرده ام. سالها با این شرکت فعالیت داشته و در حاضر نیز بعنوان یکی از وکلای مشغول به فعالیت هستم، تجربیات ارزنده ای را در این راه بدست آوردم. تجربیاتی که با شکست و پیورزی توأم بوده و هر پرونده ای بابی برای انجام تحقیقات گسترده در آن خصوص بوده. لذا اینجانب قصد دارد تجربیات خود را وکلا و دارندگان پرونده های دریایی در محاکم دادگستری به اشتراک بگذارم. باشد که بتواند تا حد امکان در موفقیت خود از آن بهره مند شوند. پرونده های دریایی با توجه به پیچیده گی ها خاص خود و فنی بودن آنها، نیازمند رعایت موارد زیر است:
1- داشتن تجریه کافی:
اولین و مهمترین عامل، داشتن مهارت و تجربه شرکت در جلسات دادگاه در رابطه با مسائل و اختلافات دریایی می باشد. اختلافات دریایی با توجه به اینکه نسبت به سایر پرونده های محاکم از حیث کمیت، در درجه پایین تری قرار دارد، لذا فرصت حضور در جلسات این پرونده ها خود بهترین تجربه محسوب می شود. معمولا وکلای فعال در عرصه دعاوی دریایی نیز با توجه به اندک بودن حجم پرونده های دریایی از تجربه قابل توجهی برخوردار نیستند.
2- اشراف به قوانین داخلی:
موفقیت در دعاوی دریایی در وهله دوم نیازمند اطلاع از قوانین و آئین نامه های صادره از سازمان بنادر و دریانوردی است. قانون دریایی ایران بعنوان مهمترین قانون در رسیدگی به پرونده های دریایی محسوب می شود و مقررات دریایی و مسئولیتهای مالک، فرمانده و صاحب کالا در آن ذکر شده و دادگاه بر مبنای همین قانون حکم صادر می کند.
3- اشنایی با قوانین خارجی و کنوانسیون بین المللی:
کشتی بعنوان وسیله ای سیار در آبهای بین المللی تردد می کند و با قوانین و کنوانسیون های بین المللی تلاقی دارد. دفاع در دعاوی مربوط به آن بدون فهم آنها دفاع ناقص و شکننده ای محسوب می شود. برخی از کنوانسیون ها که ایران نیز بموجب قوانین داخلی به آنها ملحق شده، جزء قانون داخلی محسوب می شود. یک وکیل متبحر می بایست از آنها مطلع باشد و بتواند در جای خود از آنها استفاده کند، دفاع از حقوق موکل بدون استناد با قوانین و کنوانسیون های خارجی در برخی مواقع و پرونده ها امکان پذیر نخواهد بود.
4- آشنایی با عرف کشتیرانی و دریانوردی بین المللی:
وکلای فعال در عرصه دعاوی دریایی جهت مستند نمودن دفاع خود لاجرم می بایست، عرف کشتیرانی و نیز بین المللی را استشهاد دفاعیه خود قرار دهند. بتوانند از این موضوع خصوصا در مواقعی که یکی از طرفین کشتی خارجی باشد استفاده کنند. عموماً دادگاه از ارائه عرف در قالب دفاع بشدت استقبال می کنند و می تواند کمک شایانی برای موفقیت در پرونده بکند. البته یک وکیل متخصص در دعاوی دریایی می داند که در چه پرونده به عرف موجود استناد کند.
5- اشراف و آگاهی از کشتی و نحوه انجام سفر دریایی:
وکیل دریایی باید تجربه عملی سفر با کشتی را داشته باشد تا بتواند موارد حقوقی مرتبط با سفر را هم بخوبی متوجه باشد و هم از آن استفاده کند. عمق درک خیلی از اختلافات دریایی و تشخیص نحوه دفاع از آنها در سایه تجربیات بدست آمده در سفرها است. وکیل دعاوی دریایی برای دفاع ازحقوق موکل خود، باید بداند یک کشتی از بدو شروع به سفر تا انتها و یا وقوع هر نوع حادثه ای چه روندی رو طی می کند. چه اقداماتی را فرمانده کشتی یا پرسنل بنادر بعمل می آورد، باید بداند در طول سفر چند نوع مجوز از ارکانهای مختلف صادر می شود؟ وظایف هر کدام چگونه تعریف می شود و اثرات آنها چیست؟
6- آشنایی با مسائل مالی:
وکیل مختصص در پرونده های دریایی باید بتواند درک کند که مسائل مالی سفر و محموله و توافقات مربوطه چطور قابل تحلیل هست. یکی از موارد مربوط به بیمه نامه و ارزش کالاست. معمولا صاحبان کالا در ارزش گذاری کالا به هنگام اخذ بیمه نامه مبالغ پایین را در نظر می گیرند، وکیل متخصص باید بتواند نقش این مبلغ را در میزان مسئولیت طرفین تجزیه و تحلیل کند.
7- آشانایی با اصطلاحات اینکوترمز:
یکی از مهمترین مسائلی که وکیل متخصص باید نسبت به آن تخصص داشته باشد، آشنایی نسبتاً کامل و جامع با اصطلاحات اینکوترمز است. در تمامی قراردادهای حمل و نقل طرفین در خصوص نوع اصطلاح قرارداد حمل که گویای مسئولیتها و وظایف هر کدام از طرفین است، تصمیم می گیرند. این اصطلاحات بشدت مهم هستند و در دعاوی دریایی و نوع دفاع در آنها نقش تعیین کننده ای دارند. بنابراین می توان گفته برای وکیل متخصص در حوزه دعاوی دریایی این اصطلاحات در برخی مواقع از خود قانون دریایی نیز مهمتر است. می تواند بعنوان شاه کلید در پیروزی طرفین و احقاق حق تلقی گردد.
8 – آشنایی کامل با بارنامه:
بارنامه بعنوان سند حمل و نقل از طریق فرمانده کشتی در 4 نسخه صادر می شود. وکیل متخصص در امر دعاوی دریایی باید بتواند انواع بارنامه را به راحتی شناسایی کند. مندرجات آن و اصطلاحات بکار رفته که معمولا بصورت اختصاری می باشد، تجزیه و تحلیل حقوقی کند. بارنامه مهمترین سند در عرصه حمل کالا بحساب می آید و بعنوان قرارداد طرفین محسوب می شود. اغلب دادگاه ها با مشاهده بارنامه به وظایف طرفین پی می برند و خیلی از اختلافات با تحلیل قانونی و درست بارنامه قابل دفاع است. فهم مندرجات بارنامه عموماً مستلزم فعالیت عملی در حوزه حمل و نقل است و می بایست وکیل متخصص در صورت عدم اشراف به مفاد آن از فرمانده هان کشتی مشاوره بگیرد. بجرأت می توان گفت که بارنامه یکی از مهمترین سند های دادخواست دعاوی دریایی است.
البته موارد دیگری نیز وجود دارد که وکیل پروند های دریایی باید با آن آشنا باشد تا بتواند دفاع کامل و جامعی را از حقوق موکل ارائه کند. که درمقالات بعدی بدان اشاره خواهد شد.